Monthly Archives: April 2012

Hotel Rolbos

Image“That’s strange…” Vetfaan looks out of the window at the lorry from Kalahari Vervoer, as it trundles down Voortrekker Weg. “They usually don’t come in on Mondays, unless there is a special delivery.”

“Maybe Sammie needed extra supplies after the long weekend. I bought his last candles yesterday.” As usual, Gertruida is looking for a logical answer.

The driver stops at the empty little house at the end of the street, where it becomes a two-tracked meander towards Bitterwater. The group in Boggel’s Place looks on as he gets off to check some papers. Apparently satisfied, he walks over to unlock the front door. Returning to the lorry, he opens the big back doors, allowing the helper to alight. Together, the two of them start carrying boxes and some furniture into the old cottage.

“That was Klaas Horrelvoet’s home. Remember, he’s the artist that used to stay here from time to time…way back in the nineties, if I’m correct?” Boggel sports a puzzled frown. Horrelvoet was a bit of a legend, back then. He painted large landscapes – sand, dunes, the occasional gemsbok; that sort of thing. His work was in great demand and most of his paintings were commissioned by a large and well-known insurance company. When he switched to nudes, he stopped coming; which led to a mini-recession in Rolbos. “I wonder if he’s back?”

A single bed, a desk and a chair get carried into the cottage while they discuss the possibility of Horrelvoet’s return. Halfway through the next beer, an old Land Rover drives down the street in a cloud of blue smoke.

“That engine is in a bad state,” Kleinpiet remarks, “I doubt if it’ll last on our roads.”

A young woman hops out of the vehicle.

“Medium built, blonde, short skirt and boots…” Vetfaan moves closer to the window for a better look. “My, my, my. This may prove to be interesting.” He ignores the disapproving stare from Gertruida. “And younger than Precilla, I’ll bet. If she stays, I’ll have to start shaving again.”

“Oh, Faan, you’re an imbecile. Only in your dreams will she even glance sideways at you. Look at her: she’s half your age, man! Girls like that are dangerous to men your age.” They all know Gertruida’s argument: when an older man gets short of breath, starts sweating and trembles a bit – it is more likely a coronary than a climax.  That’s why older men should stick to more mature ladies, she says; it can save lives if the symptoms are picked up accurately.

They watch as the young lady takes out a wallet and pays the driver. The lorry does a laborious U-turn  as she disappears into the house.

“Well, whether or not Vetfaan is going to make a fool of himself,” Precilla says, “we should welcome her in town. We haven’t had a new face around for ages. I’ll go get a flask of coffee, Boggel can quickly whip up some sandwiches, and we can all go and say hello.”


They stand in a little huddle as Precilla knocks on the door. The woman (even younger than Vetfaan thought) opens the door with an exclamation of surprise.

“My goodness! This is such a surprise! Come on in.”

The cottage is a mess. The boxes are scattered over the dusty floors, the windows are so dirty, one can hardly see through it; and the spiders have left cobwebs all over the place. She introduces herself as Cathy Cuthbert, a name Gertruida recognises with a gasp.

“The Cathy Cuthbert? The writer? Your books are sold all over the world! You’re famous! What brings you to Rolbos?”

She tells them that she has been struggling to write lately. Her agent – a friend of Klaas Horrelpoot – helped arrange the rent of the empty cottage for six months.

“I need to get away from it all for a while; I have to find my way back into writing. After the success of my previous novels, my publisher is clamouring for more … but I just can’t get it together again.”

“Writer’s shock, eh?” Kleinpiet beams from ear to ear – this young filly mustn’t think he’s an idiot. He is rewarded with a wry smile.

“Yeah. I suppose you can call it that. And I need to get my mind around a plot, a storyline and some weird characters. – you know: stuff that’ll make people take notice. My readers have become so used to my style; I have to create something new that’ll draw them back to the bookshops.”

In the meantime, Precilla made the rest of them help with the sweeping, washing of the windows and dusting of everything. Servaas went over to Sammie’s to get some floor polish. Vetfaan arranged the bed next to the now-clean window in the bedroom, and has stood there with dreamy eyes ever since.

By sundown, the place is in great shape: the floors are shining; the kitchenette sparkles and the windows are as clean as the day they were installed. Cathy is overwhelmed and thanks the group. And, yes, of course she’ll join them for a drink at Boggel’s, for sure.


It’s an hour later, and they are all in Boggel’s, sipping beer while waiting for Cathy.

“She said she wanted new stories and new characters to inspire her next novel,” Gertruida says. “That means she will want to know our stories. She may want to use some of it as material for her next bestseller. We have to introduce her to Oudoom and Oudok tomorrow – they’ll be able to tell her a lot about our town and the people of the district.”

Vetfaan shakes his head. “Can you imagine? Writers are observers and they know which questions to ask. The next thing you know, she’ll write about the dancer whose fishnets Oudoom tried to hide.[1] All hell will break loose if Mevrou were to know about that.”

“True,” Boggel slides some more beer over the counter, “and it isn’t like Oudok has a lilly-white past, either.[2] Come to think of it, neither have I…” He remembers the time in the orphanage, and the events of that fateful night he’d rather forget.[3] “Nope, my lips are sealed – there is no way I’m going to start chatting with that woman. Some things need to remain unsaid, that’s all. People in Cape Town and Johannesburg don’t need to read about us.”

Precilla nods. She’s buried her past to begin afresh in Rolbos.[4] “Yes, even Vrede won’t like us telling her all about his past. If the police learn that their best drug-dog has found a new home in Rolbos, they may want him back.”

“Hey, you guys – we’d better all then just shut up when she starts digging into our past. I mean, Kleinpiet and me – we don’t have a lot of secrets in our past but then again, our lives are rather ordinary, aren’t they?” Vetfaan still hopes the story of that girl will never surface again.[5] “And Sammie won’t want people to know how well he planned his revenge that day.[6] Come to think about it, even Servaas won’t like people nosing around in his private affairs[7]. So, you ask me – I’d say we say nothing.”

Cathy walks in wearing some exotic perfume, a smile and an attitude. In a place like Boggel’s, you’d expect the usual Kalahari atmosphere: khaki, sweat, stale smoke and the smell of beer. The men have never used Brut (why would they?) and the women aren’t into advertising. So when the sweet smell of perfect femininity wafts in as Cathy pushes open the door, the effect is electrifying.

Vetfaan – flushed and breathing hard – jumps off his chair and offers it to her with medieval chivalry. Boggel gets on his crate to be able to see better and Kleinpiet holds on to the bar counter to stop the dizziness.

It’s not only the scent that causes this commotion. Cathy is dressed in a blouse and skirt that accentuates her figure, her hair is combed into a pony tail and Precilla makes a note to ask her about makeup – she’s obviously an expert.

Cathy accepts a beer with a red-lined smile, sips and burps demurely. Vetfaan suppresses the urge to applaud.

“So…what can you all tell me about Rolbos and the people staying here?” She arches a well-cared for eyebrow.


The best-laid plans of mice and men….and the road to hell…

Cathy helped them finish the bottle of Cactus Jack, trading jokes as she did so. Gertruida and Precilla was only mildly upset by the amount of attention she drew from the men, knowing they will never work up the courage to spend time with Cathy alone. An international celebrity will be far too much for Vetfaan or Kleinpiet to handle. Plus, of course, she’s far too young to be interested in such old men.

At least, that’s what they are hoping for.

But it is Servaas, the clever old bugger, who surprises them all. He hasn’t said a word all evening, sitting quietly in the far corner of Boggel’s Place as he usually does.  When Boggel calls for the last round amid the merry laughter, he gets up quietly to stand next to Cathy.

“Miss,” he says, “care if I walk you home? It’s dark out there…”

As the rest of them watch the old man holding out his arm to the charming young lady, they see the shy smile on Servaas’ lips. She gets up immediately, waves a cheery goodbye to the little crowd at the counter, and hooks up with the old man.

“He’s got high hopes.” Kleinpiet is clearly upset.

“No, he’s just protecting her,” Gertruida (who knows everything) says, eyeing Vetfaan. “He doesn’t want to spoil her Kalahari experience on the first night already.”


In the little cottage at the end of Voortrekker Weg, Cathy gets out a pencil and a notebook, while Servaas talks about Rolbos and its people. He talks about the Kalahari and Bokkop and Bitterwater and Grootdrink. Sipping fresh coffee from the little stove, she scribbles down the stories that tell about life in Rolbos.

When the sun starts colouring the Eastern sky, Servaas holds out his hand.

“Now, you must give me that notebook, please. You can’t keep it.”

“But why, Uncle Servaas?  It’s all here?” She taps the cover of the notebook.

“Because, Miss, those stories are real. They happened to real people. You don’t want to write about that. It’s too personal. No, you need to write your own story – something you think out all by yourself. What I’ve been doing is to get your mind to open up to Rolbos and the Kalahari. You have to understand what it is like to live here. You must feel the atmosphere,  see?

“So, after hearing all this, you can start writing tomorrow. Write a novel, a romantic one, something people in New York will enjoy. But…not about us. Not about the real people of Rolbos. Write about heroes and sunsets, villains and paupers and presidents and kings. Take your readers to far-away places where a humble old man can help a struggling author find her way back to the words that make her famous.  Write about triumph and tragedy, laughter and tears.

“But not about us. We’re real people. We cry when we’re sad. We bleed when we’re hurt. We hide…when the world starts looking for us.”

“That’s why we live here, you see? There’s a reason why every one of us chose to stay in Rolbos. We’d like to keep things the way they are.”

And Cathy, the celebrated international author, understood something about writing for the first time.

It’s not the portrayal of hard facts that fascinate readers – it’s the magic of imagination that draws people to books. She smiles as she hands over the notebook.

“Thank you, Servaas. I got what I came for.”


“She’s gone,” Vetfaan says sadly as he watches the old Land Rover disappearing to Grootdrink.

“Yes, writers are strange people,” Gertruida says, because she knows everything, “maybe  she’ll come back.”

Of course, Servaas knows she will. Her next book will be a romantic one, something that people all over the world will clamour to get their hands on. It won’t be about the people of Rolbos – it’ll be a romantic story about fairness and justice, love and laughter,  joy – despite hardship. Even if she never returns to Rolbos, the town will remain with her forever.

“Hey Boggel – do you still have the tape of The Eagles? The one with those words.. you can check out anytime you like, but you can never leave…?”

“It’s called Hotel California, “ Gertruida says, because she knows everything. “I didn’t realise you liked that music, Servaas?”

He just smiles, nods, and orders another beer.

“We all do, Gertruida, we all do…”

Potloer se storie

Hierdie storie is ook deur ‘n tydskrif aanvaar vir publikasie, en dus verwyder.

Naskrif: Hierdie storie is waar..daar is ‘n plaas met die naam van Potloer in die Karooveld buitekant Williston. Henry en sy vrou bly nog daar. En hy drink, soos die liedjie sê, sy koffie uit sy piering – met sy een oog toe.


Die Heiningdraad

Tussen Rolbos en Grootdrink kan mens nog daardie heining sien…

Mense praat nie meer daaroor nie. Party het vergeet, ander is bloot net te bang om ou koeie uit die sloot te grawe. Miskien is daar al van die destydse praters dood en ‘n klompie het seker hul heil in die stad gaan soek waar ander en groter skandale hul aandag verg.

Maar daar was ‘n tyd toe mense spesiaal gery het om na die heiningdraad te kyk. Hulle het sommer daar op die grondpad gestop en met hande en vingers die plek van afrekening uitgewys. Dan is die vles met koffie uitgehaal, toebroodjies oopgemaak en in meewaardige stilte gewonder hoekom mense is soos hulle is. Dis nou een ding van Rolbos se mense: hier is nie ‘n tekort aan sondaars wat bereid is om die eerste klip te gooi nie. As jou broer of jou suster ‘n openbare misstap gemaak het, maak dit hoegenaamd nie saak hoeveel geraamtes in jou eie kas wegkruip nie – klipgooi moet jy klipgooi, anders dink die mense jy is deel van die toesmeer.

Gert Beetge – ook bekend as Armgert – was ‘n bywoner op Meestersklip, een van Bernard Rupert se plase. Sy ouers is dood in daardie tragiese ongeluk by die treinspoor, toe die donkie van skrik gaan stilstaan het en Oukêrel Beetge met desperate pogings probeer het om die paar kruidenierswaretjies by sy vrou aan te vat voor die trein die waentjie tref. Al wat heel was na die ongeluk, was die pakkie kerse wat Sersant Dreyer tussen die droë bossies langs die pad opgetel het.

Bernard was al gemeentelid wat vermoënd genoeg was om die kind onder sy sorg te neem, want alleen kon die kind nou mos nie by hul gehuggie bly sit nie, verstaan? Van skool was daar natuurlik geen sprake nie en dit was algemeen aanvaar dat Bernard se barmhartigheid beloon moet word deur die arbeid wat die tengerige jong seun kon aanbied.

Armgert se blyplek was al die jare die ou bouval by die windpomp, net daar waar jy van die grondpad afdraai. Met tyd het hy die murasie stuk-stuk herstel tot ‘n heel leefbare huisie. Dit was nie ongewoon om hom langs die pad te kry met ‘n stukkende vensterraam of ‘n stuk sinkplaat wat hy erens gaan bedel het nie. Mense het soms gestop om te vra of hulle hom nie kan oplaai nie; maar met sy kenmerkende groot glimlag het hy altyd gesê dis nie so ver nie, baie dankie, hy sal sommer maklik regkom. As jy oor ‘n week of wat weer verby die huisie sou ry, sou mens dan die netjiese vordering aan die bouwerk kon waarneem.

Dit was die ander ding van Armgert: sy gelukkighied. Mense het dit nie verstaan nie, want hoekom sou ‘n kind wat albei sy ouers verloor het en nou in ‘n vervalle huisie bly, rede vind om altyd so vol vreugde te wees? Ta’ Swiegelaar, wat ‘n besondere lang neus het en dit orals indruk, het destyds gereken dat Oukêrel Beetge se kort humeur en mampoerstokery sekerlik bygedra het tot die kind se nuwe vryheid en lewensvreugde. Ander het sommer reguit gesê Armgert is ‘n bietjie leeg in die solder.

Die buurplaas het behoort aan Karel Kotze. Sy middelnaam was Abraham en mense het sommer sy voorletters gebruik as hulle na hom verwys omdat dit so goed by sy persoonlikheid gepas het. Dis sy vrou wat met die handelsreisiger weggeloop het en vir hom en die jong Mariatjie net so op die plaas gelos het. Sy het nie eens haar kappie saamgevat nie – niks – en Karel het eers agtergekom dat sy weg is toe hy die oggend sy eie koffie moes gaan maak. Dis ook in daardie dae dat Mariatjie se gereelde besoeke aan Oudok begin het. Harsingskudding, gebreekte arms, blou oë, los tande – noem dit, en sy was al behandel daarvoor. Karel het haar altyd self gebring en na die behandeling altyd by Sammie se winkel gestop om ‘n nuwe rokkie of teddiebeer te koop. Mariatjie se lompheid en neiging tot ongelukke was legendaries.

Tyd het verbygegaan en die ongeluk by die treinspoor was nie meer bespreek nie. Armgert se omstandighede het net so min aandag getrek as Mariatjie se gereelde ongelukke. Mense is mos so: as hulle gewoond raak aan ‘n situasie, word dit deel van elke dag se bestaan en nie meer iets wat opmerklik is nie.

Maar met die tyd, het ‘n belangrike verandering ingetree: die kinders het groot geword. Mariatjie het Maria geword en Armgert se brons lyf was nie meer ‘n tengerige kind s’n nie. Elke keer as Maria huistoe geneem word (met ‘n nuwe teddiebeer om te troos) het hy die stofstreep van Karel se kar agternagekyk en gewonder oor die mooi jong dame in die passasiersitplek.

Karel het later in die ondersoek getuig dat Armgert een Saterdag by hul huis opgedaag het met ‘n bossie veldblomme en daardie glimlag. Karel het gesê hy was uit die veld geslaan maar dat hy hom tog vriendelik ingenooi het. Mense wonder hieroor want Bernard onthou een Sondag toe Armgert kom salf bedel het vir die kneusplekke aan sy voorkop– hy het teen ‘n koesyn vasgeloop, het hy gesê. Dit was donker, sien…

Die heiningdraad tussen die twee plase loop oor die koppie agter Armgert se bouval-huisie en meer as een distriksmens het al die twee daar gesien. Sy aan diè kant, hy aan dàài kant. Karel het verduidelik dat hy die jong man uiteindelik van sy werf belet het, want hy het Mariatjie se werk gesteur. As hy daar was, het sy altyd die kos aangebrand of sommer net in die veld verdwyn saam met die jong man. Dit kon nie deug nie, het Karel gesê, en hy het vir Armgert vriendelik dog duidelik laat verstaan dat hy nie weer sy voete op die werf mag sit nie. Sammie van die winkel onthou die groot teddiebeer wat Karel kom koop het in daardie tyd.

Mense sê Mariatjie het hierna gesorg dat Karel se dop ‘n ekstra skop inhet. Die ekstra brandewyn wat sy in sy oggendkoffie gegooi het, het gesorg vir ‘n uur of twee se vrede waartydens sy by die heiningdraad kon wag dat Armgert met sy veldblommetjies opdaag. Hieraan het mense ook gewoond geraak en met tyd is die koppie herdoop tot Maria-se-draai.

Niemand het egter verwag dat hierdie geselsery so skeef sou loop nie. Karel het op ‘n oggend sy dogter gaan soek. Hy was nog newelrig van die koffie, maar het strompel-strompel koers gekry heiningdraad toe. Klaas Olyn, die ou man wat al jare en jare vir Bernard werk, sê oubaas Karel het sommer van ver af begin skree op die twee by die draad. Mariatjie wou weghardloop, maar hy het gesien hoe Armgert haar arm vashou en sy kop skud. Hy was te ver om te hoor wat die twee mans vir mekaar gesê het, maar hy is baie seker dat dit Karel was wat eerste geslaan het. Armgert het teruggesteier, opgestaan, en vir Karel reg oor die draad na sy kant toe gesleep. Toe hy wat Klaas is daar aankom om te help, was Karel reeds bewusteloos op die grond. Armgert se glimlag was weg en die vuur in sy oë het vir Klaas laat skrik. Klaas sê Armgert het toe ‘n draadtang gaan haal, van die heiningdraad afgeknip en vir Karel teen die hoekpaal vasgemaak. Armgert het vir Klaas beveel om vir Bernard te gaan haal  om die oortreder op sy grond te laat opsluit.

Bernard Rupert is nie iemand wat sommer opgewonde word nie. Hy sê toe hy daar aankom, was die toneel iets reg uit ‘n radiodrama. Die bose Karel was buite homself van woede en sy polse bebloed van die draad wat so in sy vleis ingesny het. Bernard sê hy was bang om die man los te maak want daar was geen sin en rede in daardie oë daardie oggend nie. In sy verklaring sê hy dat hy toe naby Karel gaan sit het en mooi met hom gepraat het. Hy het vir die vasgemaakte man vertel dat mens nie alles met harde woorde en harde hande kan regvoeter nie. Dat mens veel meer regkry met ‘n sagte woord as met grimmigheid en dat dit tyd is dat hy wat Karel is, besef dat liefde meer regkry as haat.

Dis toe, sê Bernard in sy verklaring, dat die vreemdste ding gebeur. Karel het onbedaarlik begin huil. Rou snikke, is die woorde in die dokument. Terwyl Bernard die drade losgesny het met die draadtang wat steeds daar gelê het, het Karel oor en oor geprewel hoe jammer hy is.

 Karel het later self die heiningdraad gaan regmaak. Klaas wou help, maar Karel se kort humeur was nog vars in almal se gemoed en Klaas het toe maar besig geraak met die oppak van Armgert se paar goedjies wat nog in die huisie agtergebly het.

Sersant sê dis onwaar dat Karel ‘n saak teen Armgert gemaak het. Daar was ook nooit eens ‘n klag oor Karel se kar wat daardie dag verdwyn het nie.


Vandag, as jy verby die bouval ry, kan mens nog sien waar Armgert die geboutjie opgeknap het. Vir Armgert sal mens nie te sien kry nie. Hy en Maria het spoorloos verdwyn. Bernard sê darem hy het ‘n poskaart met ‘n Kaapse stempel ontvang, waarin Armgert hom bedank vir die verblyf en werk; en dat hy nie weer sal terugkom nie.

Mense stop ook nie meer so dikwels by die heining nie. Hulle vergeet so maklik. Sammie hou ook nie meer teddiebere aan nie – daar is net nie meer ‘n mark daarvoor op die dorp nie.


Miskien sou die storie nooit op skrif gewees het as dit nie was vir Bernard wat ‘n pap wiel in Franschoek laat regmaak het nie. Terwyl hy wag dat die herstelwerk gedoen word, het hy ingedagte deur die dorp gedrentel en sommer die atmosfeer van die plek ingedrink. Dis toe hy verby ‘n klein restaurantjie loop dat die naam hom opgeval het.

Maria-se-Draai. Eienaars: G en M Beetge

Die naam was al genoeg, sê Bernard, maar dit was die man wat besig was om die dag se spyskaart op die venster te plak, wat hom laat stilstaan het: daardie glimlag is nie een wat mens maklik vergeet nie.

Bernard sê hy het nie ingegaan nie. Soms moet mens by ‘n heiningdraad omdraai. Besitreg en privaatheid is duur goeters, sê hy, daarom respekteer hy grensdrade…en soms is die grootste guns wat jy iemand kan bewys, jou verbystap. 


Friday Flash: Freedom Day

ImageWhen Gertruida gets moody, Boggel knows she is battling with the demons that haunt her. He saw it last night, when she snubbed Vetfaan for laughing about Freedom Day.

“You’re a sick cynic, Vetfaan. Those elections saved us from a bloodbath. Sure we had fewer potholes in the roads back then: the potholes were in the policies of the previous government. So make peace with what we have today and shut your trap.”

Later, when he locked up, he went over to her house, tapped on her window, and made the date.

“It was kind of you, Boggel,” she says as they sip their coffee at the foot of Bokkop.

The little bent man at her side smiles. He is maybe the only one to know of her deep desire to belong, to be loved. That’s why she reads so much: her knowledge is a way to earn respect. If she knows more than anybody else, they have to look up to her, don’t they?

He laughs softly. “Just doing what my duty, madam.”

“No, this is special. Watching the sun rise on Freedom Day is like telling the world we can start all over again. There’s hope in the dawn.”

Boggel does this occasionally. When loneliness sneaks up on Gertruida, he’ll invite her for a sunrise coffee at the foot of Bokkop – just the two of them. They’ll talk about music or politics or the weather for a while. Or not – and sit in silence. The mere presence of a friend at the start of the day, seems to chase her shadows away.

Gertruida looks down at Boggel as he pours more coffee from the flask. He’s such a kind man, she thinks. Such a pity…

He reads her mind, as he did last night.

“We’re free, Gertruida. That counts. Freedom and loneliness are related, like potholes and policies. Like the song goes: you can’t have one without the other.”  He sings the last sentence from Love and Marriage.

Yes, she thinks, never judge a book by its cover. Boggel is so much more than a barman.

She helps him up as they start walking back to Rolbos.

“It was a good sunrise, Boggel.”

“Of course, Gertruida. It’s Freedom Day.”



FREE on Freedom Day: Read the free section in Imagine: Africa. Simply click the image..Image

Die Tuindwergie


A Free Read - click the leopard..

As mens mooi kyk, is daardie gesiggie glad nie so onskuldig nie. Met verloop van jare het die frons tussen die wenkbroue meer en meer opvallend geword en die eens helderkleurige gesig word progressief valer en minder vrolik. Servaas sê dit het te doen met die sementmengsel wat gebruik was toe die tuindwerg gegiet was en dat die verwering bloot tekens van swak vakmanskap is; maar Platnees dink anders. Hy het van die begin af gesê daar is iets baie meer onheilspellend opgesluit in daardie beeldjie.

“Daardie deng, hy ês die tikiloshe.” Hy het destyds nie uitgebrei nie. Die mense sou net vir hom gelag het. Vandag sal hulle miskien verstaan…

Dit was amper toevallig dat die beeldjie voor in Ta’ Siena se tuin staanplek gekry het. Amper – maar hoe sal ons ooit weet?


Siena was natuurlik baie lief vir Pietjan Malherbe, ‘n klein-neef aan haar broer se kant. Pietjan was maar vyf toe hy gesterf het en almal op Rolbos het deurgery Upington toe vir die begrafnis. Die kerk was sò vol dat dominee gewens het hulle kon ‘n deurkollekte hou, maar dit sou darem heilgskennis wees.  Ta’ Siena het die bossie krismisrose op die kis gaan sit en agter in die kerk plek gekry. ‘n Begrafnis, sè sy altyd, moet krismisrose hê – dit dui op die Wederkoms, sê sy.

“Broers en susters, Pietjan Malherbe was vir ons almal ‘n voorbeeld. Van die dag van sy geboorte het ons geweet sy hartjie sal nie hou nie. Wie sal vergeet hoe ons gebid het vir herstel? Wie van ons het nie af en toe by die Malherbe’s gaan inloer om te hoor of daar nie tog beterskap is nie?

“En tog, my liewe gemeente, was dit nie beskore nie. Pietjan  het die goeie stryd gestry en hy kan nou rus in Jesus se arms. Laat die kindertjies na My toe kom, het Hy gesê, en Pietjan het gegaan.

“Nou moet ons die mooi van sy lewe onthou en daarop bou. Die Malherbe’s gaan ondersteuning nodig hê en dis die gemeente se plig om hulle nou nader te trek en in liefde te versorg.”

Almal het geweet waarvan Dominee praat. Pietjan was gebore met ‘n hartprobleem – hy het maar van die begin af swaar gekry. Sy hart, het Oudok gesè, se bedrading was verkeerd ingesit. Sommer by geboorte was dit duidelik dat daar groot fout was. Gertruida vertel graag dat sulke blou baba’s moeilik grootmaak. Sy weet van sulke goed.

O, hulle was by al die dokters – selfs die beroemde besoekende hartspesialis op Beaufort Wes. Ta’ Siena was sommer van die begin af skepties oor hom. ‘n Man wat so vol van homself is, het gewoonlik voete (en ander liggaamsdele) van klei, het sy gesê. As die dokter naweke by sy ouers gaan kuier het, het hy soms – teen betaling van ten minste ‘n verwerkte skaap – pasiënte gesien.  Hy het lank na die seuntjie se borsie geluister (dit was darem ‘n lekker vet skaap) en toe gesê daar is niks wat hulle kan doen nie. Ta’ Siena onthou nog die mooi, aanvallige vrou wat by die dokter was en hoe sy gewonder het wat doen so ‘n ou bok met so ‘n groen blaartjie. Sal nie hou nie, het sy gedink. Sy was reg.

In die vyf jaar van Pietjan se lewe, het die Malherbe’s feitlik bankrot gespeel. Geen onkoste was te veel om iets te probeer doen vir die enigste erfgenaam en naamgenoot van sy bekommerde vader nie. ‘n Masjien wat suurstof uit die lug suiwer is aangekoop en ‘n spesiale kamer is gebou. Hulle het hartmonitors aangekoop en ‘n fisioterapeut is weekliks van Kaapstad ingevlieg om te kom help. ‘n Voltydse verpleegster is aangestel en ‘n rondawel is vir haar gebou. Nou, na vyf jaar se wroeging, is alles verby.

 Ta’ Siena is ‘n week na die begrafnis na Donkerhoek, die Malherbe’s se plaas, met ‘n mandjie vol beskuit en biltong. Sy weet die mense kry swaar en wil darem haar meelewing toon.

In die eenvoudige sitkamer luister sy met ontsteltenis hoe vertel word dat alle – alles – op ‘n vendusie verkoop gaan word.

“Die plaas het ons laat swaarkry, Siena. As dit nie die droog is nie, is dit die koud. Die skaap lam nie en selfs die hoenders sukkel met die lê. Klein Pietjan se onkoste sal ons nog jare ry en ek sal in my lewe nooit genoeg geld hier uitboer om almal te betaal nie. Nee, dis al uitweg: ek moet verkoop en in die stad gaan werk soek. Die afslaer sê dis nie ‘n goeie tyd vir ‘n vendusie nie, maar wat kan ek maak?” Piet Malherbe, kleinneef aan haar broer se kant, sprei sy groot hande smekend voor hom uit as of sy iets moet sê of doen wat dinge makliker gaan maak. “So, as jy iets hier sien wat jy wil hê, kan jy maar net sê. Alles moet gaan.”

Ta’ Siena is nie een vir oppervlakkige simpatie nie – as sy voel, dan vòèl sy. En vandag, terwyl sy die karige meubeltjies en die verslete mat op die vloer sit en bekyk, krimp haar hart ineen. Wat ook al die mense uit die vendusie gaan kry, gaan sekerlik nie genoeg wees om hul skulde te delg nie.

“Daardie tuindwerg voor by die stoep…” Ta’ Siena wil nie regtig die tuindwerg hê nie, naar dis omtrent al wat sy gesien het wat iets werd mag wees. En op ‘n vendusie gaan niemand hom iedergeval koop nie. Dis haar manier om by te dra, dink sy.

“Ja, hy moet ook gaan. Snaaks, ek het hom ook op ‘n vendusie gekoop –  dit was Gert Cronje s’n, na sy selfmoord. Nooit gedink hy sou so-iets doen nie, weet jy? Dit was net voor Maria swanger geword het, as ek reg onthou. Sy het nogal gesê hy het goeie geluk gebring want na al die jare se sukkel het sy sommer gou swanger geword na hy hier voor die stoep kom staan het. Min het ons geweet…”

Ta’ Siena het die dwerg in die kattebak gelaai en gewonder hoekom mense so bygelowig kan wees. Die beeldjie kan mos in hemel’s naam nie iets met Pietjan te doen gehad het nie? Net buite Rolbos het haar kar snaakse geluide gemaak en sy stop om te inspekteer. ‘n Pap wiel en sy het juis nie ‘n spaar nie! Dit was laatmiddag toe Sersant Dreyer daar verbyry en kom help.

By haar huis wou Platnees eers nie die beeldjie uit die kar laai nie.

“Daardie deng ês nie mooi nie, Mevrou. Ek laaik hom nêks.” Maar Siena dring aan en met ‘n swaar gemoed sit Platnees die figuurtjie langs die tuinkraan neer.

Platnees se misnoë met die kabouter word net oorskadu deur sy vrees. Meer bakstene word onder sy bed se pote ingedruk en as hy by die beeldjie verbyloop, slaan hy sy hande saggies saam en prewel Nkosi sodat net die dwerg hom hoor.

“Jy’s verniet so bang vir daardie sementmannetjie, “ het Ta’ Siena eendag gespot, “hy kan jou mos niks maak nie?”

Platnees probeer verduidelik sonder om sy vrees te verklaar. “Kyk nou, Mevrou, die mannetjie se oë. Soos ek staan hier, hy kyk vir my. Soos ek staan daar, hy kyk vir my. Orals waar jy staan, kyk hy vir jou. Hy ês nie die goeie deng nie, ek sê jou.” Platnees demonstreer terwyl hy praat sodat Siena kan sien hoe die kabouter se oë mens dophou, maak nie saak waar jy is nie.

 Platnees vat ‘n naweek af om by sy mense anderkant Grootdrink te gaan kuier. In sy familie is hy ‘n gesiene man – iemand met ‘n vaste werk op ‘n dorp en ‘n inkomste. Soos altyd, bedel hy twee hoenders by Kleinpiet voor sy vertrek en is die familie baie bly om hom weer te sien. Die sak meel sal ook help om die honger vir ‘n ruk weg te hou.

Sy besoek aan die stat is nie regtig om sy welwillendheid te toon nie – hy wil met !N’kawsi gesels, die blinde ou vrou wat altyd voor die rokerige vuurtjie in haar struis sit. As iemand iets kan vertel oor die beeld, is dit sy. In die familie het sy ‘n reputasie om sulke dinge te verklaar.

!N’kwasi sit lank en dink nadat Platnees die doel van sy besoek verduidelik het. Die wit katarakte staar nikssiende na die kooltjies  terwyl haar vingers patrone op die kleivloer trek.

“Ek sien die luiperd, Platnees. ‘n Groot luiperd. En ek sien jou praat met oupa Frans, die een wat ons stories ken. Jy moet met hom praat. Dis al wat ek sien.”

 Oupa Frans is eers ‘n bietjie uit die veld geslaan. Platnees verduidelik weer.

“Luiperd? !N”Kwasie sê luiperd? Hau. Ek moet dink oor diè ding. Miskien jy kan vanaand weer vir my vra.”


Om die vuur tussen die eenvoudige hutte en struis word die hoender en pap regverdig  tussen almal verdeel. Die storie van Platnees se vraag oor die luiperd word ‘n uitgerekte besprekingspunt met stukkies van die stamgeskiedenis wat opgehaal en ontleed word. Dis laataand as oupa Frans sy hand omhoog hou en almal stil word.

“Ek onthou vir !Kung. Hy het lank gelede geleef. Miskien het ek hom amper gevergeet. Maar hy was die een wat gekeer het dat ‘n groot luiperd ons kinders opeet. My oupa het vir my gevertel dat !Kung al oud was toe daar ‘n luiperd by Bokkop geloop het. Die luiperd, hy was ook oud en sy tande het al stomp geword en hy kon nie meer so mooi jag nie. Toe begin hy kinders eet. Drie kinders het hy opgeëet. Elke week hy vang ‘n kind. Toe het !Kung gesê die luiperd moet dood. Hy vat sy spies en loop by Bokkop om die luiperd te soek.

“My oupa sê hulle het !Kung gekry die volgende dag. Sy spies was vol van die bloed, maar die luiperd het hom sleg gebyt, by die nek. Hy het baie bloed geverloor. Hulle het geprobeer om te help, maar !Kung het te seergekry. Toe hy wil dood, toe sê !Kung daardie luiperd is die slegte dier. Hy het duiwel in hom. Soos die luiperd nie gevang word nie, hy sal altyd hier by Bokkop moeilikheid maak. !Kung het daar gedood, met almal die mense om hom maar daardie luiperd is nie weer gesien nie. Dis al wat ek van die storie ken.”

!N’kwasi sit lank en wieg op haar verdorde voete voor sy praat. “Dis waar, daardie storie. Ek het hom ook gehoor. Maar ek het ook gehoor daardie luiperd het nie gedood nie. !Kung se gees het hom gesoek, maar ‘n gees kan nie spies optel nie. Wat kan hy maak? Die luiperd loop rond en !Kung kan niks doen nie. Toe dink !Kung ‘n plan en hy maak die luiperd ‘n klip. Net so! Hy wys met sy vinger na die luiperd en praat met die diep stem. En die luiperd word ‘n klip. Daarom hulle het nooit die luiperd gekry nie.”

“Eish! Nou waar is die klip?” Platnees mòèt weet.

1N’kwasi trek weer patrone op die grond en mymer saggies.

“Ek sien ‘n gat, langs Bokkop.”


Op pad terug na Rolbos stop Platnees om Bokkop te inspekteer. Hy maak sy fiets staan langs die heiningdraad en gaan sit onder ‘n kareeboom  terwyl hy dink. Bokkop is maar Bokkop. Daar gaan niks aan nie. Klomp klippe wat opmekaar gestapel is en die enkel boompie aan die een kant.  Dit, en die ghwarrie-gat langsaan.


“Nee, Platnees, ek weet nie wie daardie gat gegrawe het nie. Jare gelede was daar ‘n maatskappy wat kom klip uithaal het hier. ‘n Sementmaatskappy, as ek reg onthou. Hulle het planne gehad vir ‘n sementfabriek op Rolbos, maar ons is te ver van alles af om dit lewensvatbaar te maak.  Toe die vervoerkoste te hoog word, het hulle alles net so gelos en al wat oorbly is daardie gat.” Servaas stop sy pyp terwyl hy dink. “Maar vir ‘n rukkie was almal opgewonde. Reken net – ‘n sementfabriek op ons voorstoep! O, en daar was ‘n ongeluk, nou dat ek daaraan dink, met die dinamiet wat geplaas was om die rotse los te skiet. ‘n Voorman en sy helper aan flarde geruk. Dit was ‘n vreeslike affêre”


Platnees sal vir jou sê dat witmense nie hierdie dinge verstaan nie. Hulle dink anders oor sulke goeters. Maar, soos die tyd verbygaan en die wind en die weer op die tuindwerg inwerk, word die frons tussen die oë al hoe duideliker. Die afskilferende verf veroorsaak groter en groter sementkolle wat op die wange en lyf uitslaan; soos ‘n brandsiek hond wat hare verloor, word die beeld meer en meer afskuwelik. Platnees kan nie verstaan dat die witmense, wat elke dag verby die beeldjie loop, dit nie raaksien nie. Vir hulle is hy nes die res van Rolbos: verslete en einlik lelik, maar dis as of hulle hierdie agteruitgang gelate aanvaar. Hy wat Platnees is, sal ook nie ‘n woord hieroor rep nie: as die klomp witmense dit in hul koppe kry dat hy moet begin verf op Rolbos, gaan hy nooit weer rus kry nie.

Maar…iets moet oor die kabouter gedoen word. As daardie dwerg sy sin kry, gaan almal op Rolbos dit ontgeld. Het Ta’ Siena dan nie al hoe meer probleme met haar hart nie? En kyk hoe lyk Servaas deesdae: hy word al hoe bleker en maerder. Selfs Oudok en Lola lyk afgemat en moeg – en Boggel kla toenemend oor sy gewrigspyne.

Om met hulle te praat, gaan nie help nie. Hy sal self iets moet doen.


Die lorrie van Kalahari Vervoer stop elke Donderdagaand net voor sluitingstyd by Sammie se winkel. Voorraad word afgelaai, die pos word opgelaai en die lorriedrywer koop gewoonlik ‘n koeldrank voor hy weer die tog aanpak Upington toe.

Platnees wag tot die bestuurder instap om met Sammie te gesels voor hy die beeldjie agter ‘n klomp bokse in die vragruim instoot. Hy gee nie om dat Ta’ Siena ontsteld gaan wees oor die verlies van haar beeldjie nie – die ding moet weg voor die moeilikheid kom.


“Dis darem vreeslik van daardie vragmotor,” Boggel praat oor sy skouer terwyl hy nog ‘n bier onder die toonbank uithaal en vir Kleinpiet aangee, “reken, sommer so reg deur die veiligheidsheining van Grootdrink se brug. Vrag en al in die rivier en die polisie duik nou nog om die drywer te kry.”

“Seker het ‘n band gebars?” Kleinpiet ken daardie brug goed. Dis ‘n smal, eenvoertuigbrug met stewige reelings weerskante. Daar moes iets vreeslik verkeerd gegaan het om daar af te ry, “Of die man kon aan die slaap geraak het.”

“Ons sal seker hoor as hulle hom eers gekry het, maar nee, daar was niks verkeerd met die bande nie. Sersant Dreyer sê hulle het gekyk. Hy sê die garage op Upington het net laasweek die vragmotor gediens. Meganies was hy so goed soos nuut.”

“Wys jou net: as dit jou tyd is…” Kleinpiet sluk diep aan sy bier en beduie vir nog een.


In sy kamertjie is Platnees besig om die sktra bakstene onder sy bedpote uit te haal. Snaaks: Ta’ Siena het niks gesê oor die kabouter se leë staanplek nie. Aan die ander kant – sy is so siek deesdae dat sy dit seker nie eens opgemerk het nie.

Môre – net môre – gaan hy krismisrose op daardie plek plant.

Ou Ta’ Siena vrek mos oor krismisrose.

Boggel se Borgtog

Tien Boggels

“Vandat ons begin het met die republiek-idee, is daar heelwat mense wat hier wil kom bly. Ons sal ‘n Departement van Immigrasie moet hê.” Kleinpiet laat sy oog oor Boggel se tafeltjies gaan. “En Boggel sal nog sitplekke moet kry.”

“Jy moet onthou, dis ‘n Virtual Republic – denkbeeldig, as jy dit vertaal. Dit beteken die ouens in Kanada en Ierland kan hier bly, al is hulle nie hier nie.” Gertruida is nie bekommerd nie. “Die plek is so groot as wat jy jou verbeelding kan rek. En as jy jou oë toemaak, kan jy al die nuwe gesigte rondom die toonbank sien. Selfs Vrede sal miskien ‘n ou gelukkie raakloop – hy lyk juis so eensaam deesdae.”

Kleinpiet skryf Paspoort op die toonbank met sy skuim. “Sersant Dreyer sal ‘n stempel moet laat maak. Dan weet ons wie hier kuier. En ons sal ‘n grenspos moet maat tussen ons en Grootdrink”

“Ja-nee. Om ‘n Republiek te wees, is ‘n klomp moeite. Ons sal ook ‘n geldeenheid moet hê.”

Gertruida glimlag breed. “Ek het ook daaraan gedink. Ons moet dit eenvoudig hou – nie sente en pennies en sulke goed nie. Ons geldeenheid is…” sy bly vir ‘n dramatiese oomblik stil om seker te maak hulle luister almal, “… die eenheid is ‘n Boggel. Dis gekoppel aan die prys van bier, soos die Japanese met ‘n Big Mac doen.” Sy besef opeens sy het te ver gegaan – nie een weet wat ‘n Big Mac is nie.. “Dis ‘n eenvoudige begrip, mense. ‘n Bier behoort dieselfde te kos in Japan en Amerika. So, ons geldeenheid verteenwoordig ‘n bier se prys, dis al. Een Boggel koop een bier. Maklik. ‘n Cactus Jack, kos twee Boggels.”

“Maar dan moet ons geld druk, Gertruida, en ek verstaan dis ‘n duur proses.” Servaas is glad nie so seker van diè spulletjie nie.

“Ons kan geld maak, Servaas. Precilla kan mos mooi teken.  Sy teken ‘n noot met ‘n 10 op, skets vir Bopkkop in die agtergrond en ‘n vlakte en dis dit! As sy ‘n paar note teken, fotostateer ons dit en siedaar! ‘n Eie geldeenheid. En solank ons bier het, kan die wêreld se ekonomiese krisisse niks verskil maak aan ons geldjies nie.” Sy is so opgewonde dat sy sommer nog ‘n bier bestel.

“Maar ek moet bier gaan koop op Upington, Gertruida. Gaan hulle Boggels aanvaar?’ Die klein mannetjie is steeds nie oortuig nie.

“Nee man, hulle is dan in die buiteland, verstaan? Hulle moet Boggels koop by ons, en hulle betaal in Rand. Dit werk so: Jy loop by die groothandelaar in, en bestel jou bier soos gewoonlik. Hy vra geld. Jy gee Boggels. Hy vra wat is dit. Jy sê dis regte geld – hy kan hier kom koop daarmee. Hy sê hy wil dit nie hê nie, hy soek Rand. Jy sê dan, maar hy het byvoorbeeld ‘n honderd Boggels in sy hand. As hy dit vir jou omruil vir Rand, dan sal jy hom betaal. Hy sit die honderd boggels in sy kasregister, haal honderd Rand uit, en gee dit vir jou. Nou vertel jy hom hy’s ‘n goeie besigheidsman. Jy gee hom sy honderd Rand. Nou het hy ‘n honderd Rand en ‘n honderd Boggels gemaak – sommer dubbel sy oorspronklike prys.  Dan kom jy terug met jou bier, en almal is gelukkig.”

Die probleem met Rolbos is dat almal altyd vir Gertruida glo. Sy is net sò oortuigend.

NOTA: (OP Boggel se Plek se deur)

Daar is vanaand ‘n noodvergadering en fondsinsameling wat stip om 7 uur begin. Bring asseblief ‘n ekstra geldjie – ons het nog net R 200 nodig om Boggel se borgtog te betaal…

En onthou: ‘n Gedeelte van Imagine:Africa se wins, gaan ook vir die Red Boggel Fonds geskenk word…

The Virtual Republic of Rolbos

“A republic is a form of government where the people appoint suitable officials to bear the responsibility of taking care of their needs.” Gertruida is lecturing again. “The word comes from the Latin: res publica, meaning  ‘the public affair’.  Therefore, I suggest that South Africa is not a republic any more, but a monarchy.”

“Huh?” Kleinpiet is completely lost. He simply asked what the word meant, but her explanation is confusing him completely. “We have a king?”

“Think about it, Kleinpiet. The president is getting married. Again. And nobody says anything about it. We accept the fact that the leader of our country has many wives, lots of children – and dances around in animal skins. The papers are full of articles complaining about the senseless killing of rhinos, but not a single journalist will say anything about the leopard skins that adorn our illustrious leader.

“To answer your question: yes, we have a king. A president will hold himself accountable to the people. Kings don’t have to do that.”

“Who is going to pay for that wedding? I mean, we just can’ keep on building palaces for new wives every year. And you know how expensive private schools are these days. I mean, the man is certainly not naïve enough to send his kids to a government school.” Kleinpiet can’t understand that we are living in an advanced society (as he calls it), where the president is saddled with the responsibility of governing a country – and with six wives…

“The French President is having a hard time, as well.”  Boggel tries to change the subject.

“Well, so is Obama, if you ask me.”  Gertruida listened to her radio this afternoon.

“And they have trouble in  Holland, too,” is Kleinpiet’s contribution.

“That is all happening many kilometers away from us,” Servaas reflects, “while here, we have a President marrying a harem and the state having to look after his more than twenty children. His next wife is, I think, his sixth.”

“But how is that possible? We are supposed to be civilized; a nation to be an example to others. But our police commissioner is facing a jail term, a minister of education is sacked and they are forcing people to pay toll on some roads to make up for mistakes in the past.” Precilla is quite agitated. “Our submarines are not functional, the air force does not have enough qualified pilots and the Youth League is in shambles. If you ask me, I’d say we’re part of a banana republic.”

“True.” Vetfaan takes a long sip from his glass. “In our own country, even our language is shunned. But if you want to hear Afrikaans, you can to tune in to HOSA radio, broadcast from Europe. How strange is that?”

“The only solution,” Gertruida adopts her lecture-voice, “ is to call out a Republic. Like Stellaland or Goshen in the past. We can simply say we don’t agree with this farce, and start our own state. Oudoom can be our roving ambassador and Platnees be our spokesman. Nobody can argue against a cleric and a previously disadvantaged person, after all?  It won’t cost us a cent to do that. And, more importantly, we’ll spend our taxes on things that are important to us. In fact, the only salary we’d have to pay, is Sersant Dreyer’s.  For the rest, we can go on just the way we are.”

Servaas smiles. “You mean to say that every cent of our tax money will be spent here – and not on the President’s wedding or his children? And we won’t have to fund soccer, the Gautrain and Robben Island’s ferry?”

“No. Our taxes will be spent wisely. We’ll be a sovereign state, independent of all the stuff that goes on outside. No corruption, no drugs or AIDS programmes and no army where everybody is on AWOL.” Servaas has a far-away look in his eyes. “It’ll be like the old days…”

“Hey, man, the old days were just as bad. You forget about the Info scandal and the Smit murders. And there were atom bombs, train massacres, Vlakplaas and BOSS, remember? The old days were as bad as the new days. I think it’s time to start over.”

“Without Helderberg and the Weapons Transactions?”

“Exactly, Precilla. The previous government and the current one are mirror images of each other. Tweak it here, poke it there, and you have the same picture. We need to get away from it all.” Kleinpiet is designing a new coat of arms with his foam on the counter top. “If they can have a Democratic Republic of the Congo, we can have a Virtual Republic of Rolbos.  At least we’ll be real.”

“We’ll need a constitution,” Gertruida says. “A republic should have one.”

“Only one clause to the constitution, Gerty, maybe two.” Boggel is quite excited. “The only requirement is Kindness.  With that, we guarantee everything. Without it, we become like Europe, America and Africa.  So, we’ll have a one-sentence constitution. No frills, no fuss. Easy. Plus, of course, a guarantee for animal rights. No shooting of rhinos allowed. One clause for humans, the same one for animals.  Kindness to all – I like that.”

“Okay.” Even Gertruida is smiling now. “We can use Precilla’s computer to post it on two sites only – the Rolbos Facebook site. And on WordPress, of course. Everybody that wants to become part of the Virtual Republic, simply has to join the Rolbos site. It’s as easy as that…”

And so, with Freedom Day approaching on the 27th (remember the long queues on that wonderful day in 1994, when we all thought things were going to get better? Silly us…), the patrons in Boggel’s Place are hammering out the details of the newest – and possibly the only – Virtual Republic in the world. So far, Kleinpiets suggestion for a coat of arms is the most popular. It is a beer mug supported on the back of a gemsbok, bearing the words ‘Kindness to all…’.

Servaas suggested they put out an advertisement in the Upington Post as well, but Gertruida said they don’t want Rolbos to become overcrowded. As small, happy republic – she said – is better than a big, unhappy one.

Boggel isn’t taking any chances. He’s carried in an extra table – in case the Virtual Republic draws in more customers.

Click to Buy


Dit was op een van daardie snikhete Woensdae dat Oudoom vir Servaas bel. Die twee is, veral na Servaas se wonderbaarlike herstel, nogal goeie vriende en Oudoom gebruik gereeld die voorbeeld van hierdie genesing as hy oor die jaarlikse dankoffer praat. As Servaas se dankbaarheid so groot is, dan moet ons mos iets leer daaruit, nie waar nie? Kyk hoe gesond is hy dan nou?

Maar Servaas se genesing het ook ‘n probleem veroorsaak met ‘Op Berge en in Dale’, waartydens die jongklomp gewoonlik ‘Albertus dra sanda-a-ale’ gesing het. Nou, as die gemeente kom by  ‘die kleinste wurmpie vo-o-e-e-d Hy’,  is daar altyd ‘n onderlangse gegiggel van die gemeente se kant af.

“Dis vanaand weer kerkraadvergadering, oom Servaas. Jy sal seker kan bywoon?” Oudoom weet Servaas is getrou in sy bywoning, maar hy wil seker maak dat hy vanaand daar is. Hy het immers die saak klaar met die res van die raad uitgeklaar.

Stiptelik om drie minute voor sewe stap Servaas by die konsistorie in. Die ander is reeds daar en sit op die plastiese stoele  wat uitkring van Oudoom se lessenaar af. Soos die res, is hy uitgevat in sy Sondagpak met die wit das as bevestiging van sy amp as ouderling.

Oudoom maak keel skoon en vra dat almal sal onthou dat hulle besig is met kerksake – dis nie ‘n geleentheid om oor onbelangrike dinge te gesels nie. Kleinpiet bedank die dominee, en vra toe of iemand ‘n idee het wanneer die volgende vendusie plaasvind. Hy het gehoor dis miskien op die eerste Saterdag van die volgende maand, maar niemand kon met sekerheid sê nie. Vetfaan verskoon homself van die vergadering om sy Upington Post te gaan haal. “Ek is seker daar was ‘n datum in,” sê hy oor sy skouer.

Terwyl die Raad wag dat die koerant gebring word, bespreek hulle gou die toestand van Voortrekker Weg wat na die weermag se oefening weer erge tekens van verval toon. Maar, besluit hulle eenparig, die slaggate is nog nie so groot dat die kommer wek nie: as mens weerskante die teerstrook ry, is die pad heel gangbaar.

“Broers, julle is besig om van die ware weg af te wyk. Al wat julle in belangstel, is om die Godgegewe Weg, ons eie geestelike Voortrekkerweg, te omseil en na jul eie belange om te sien.”

Natuurlik kon die Raad dit nie daar laat nie en die punt is hewig debatteer. Kleinpiet reken slaggate is daar om vermy te word maar Servaas merk tereg op dat trekkers gemaak is om oor slote te loop, en dat hy nie die punt onder bespreking eintlik verstaan nie. En as hulle almal op hul voete aangewys is vir vervoer, kan mens mos maar net om die slaggate loop, nie waar nie?

Oudoom het teen hierdie tyd sy kop tussen sy hande laat sak terwyl hy wonder of hy onthou het om ‘n sakdoek saam te bring.

Vetfaan kom al drillend ingedraf, die koerant triomfanklik in die lug.

“Dis volgende Saterdag, broers!”

‘n Stilte daal oor die konsistorie neer as almal vir Oudoom sit en kyk. Diè het nog nie ‘n woord gesê nie, en hy het intussen met sy kop op sy hande gaan lê soos wat mens destyds in ‘n Volkekunde klas gedoen het.

Almal wag.

Die stilte rek uit…

Vetfaan loer oor na Kleinpiet se stewels wat onder die kerkpak uitsteek. Daar sit so wragtag beesmis onder sy sole vas, dink hy. Beesmis? Wil hy van sy beeste op die vendusie sit? Hoekom? Weet hy iets van die vleisprys wat gaan daal?

Die res van die Raad sit en kyk na die plafon. Die spinnerak in die hoek is ‘n bekende fokuspunt onder sulke omstandighede, en menige Raadsvergadering het al die opeenvolgende geslagte spinnekoppe dopgehou terwyl hulle spin en werk. Oudoom het al vòòr die ’83 verkiesing gesê daardie klompie spinnekoppe is meer ywerig as destydse Raad. Ten minste doen hulle darem iets.

Oudoom lig sy kop. “Broeders, Broeders, Broeders….” Hy kom nie verder nie en laat sak sy kop weer. Servaas weet dat hy, as Hoofouderling, iets moet sê en hy maak keel skoon, staan op en trek sy das mooi reguit.

“Nademaal en desnieteenondanks enige teenstemme, verklaar ek hierdie vergadering ofisieël oop.” Hy gaan sit. Oudoom se kop beweeg heen en weer soos ‘n verkleurmannetjie wat bedreig word. Had hy maar vissermanne gehad as volgelinge, dink hy.

“Dankie Broer Srvaas,” Kleinpiet staan ook op. “As behoorlik gekose sekretaris van die Raad, kondig ek amptelik aan dat ons nie ‘n notule het om aan die Raad voor te hou nie.” Hy gaan sit weer.

“En. Hoekom. In. Vadersanaam. Nie?” Oudoom se stem is hol waar dit tussen sy arms deurkom.

Kleinpiet is dadelik weer op die been: “Want ons het niks besluit nie, Voordsitter.” Oudoom, as Voorsitter van die Raad, moet darem besef dis nie sy skuld dat daar nie ‘n notule is nie. Dis mos die Voorsitter wat bepaal wat gesê en besluit word. As daar nie ‘n notule is nie, is dit ‘n refleksie op die Voorsitter en nie die Sekretaris nie.

Die gesig van Oudoom kom agter sy arms uit soos ‘n Kalahari Boesman wat kom hoenders steel. Sy wange is rooi en sy voorkop gerimpel. As hy praat, besef die Raad hulle moet nou konsentreer op die onderwerp onder bespreking – hulle kan net nie besluit wat presies die onderwerp is nie.

“Eerwaarde Broeders van die Gemeente van Rolbos,” as Oudoom sò begin, bly jy stil en lyk geïnteresseerd. “Dit het onder my aandag gekom dat die Nagmaalwyn op is. Julle sal onthou dat ek aan die begin van die jaar gevra het dat die Saakgelastidge moet aandag gee aan die saak, maar tot dusver het niks gebeur nie. Ek vra dus dat die genoemde Saakgelastigde die situasie aan die Eerwaarde Raad moet verduidelik.”

Die spinnekop is besig om ‘n dooie vlieg toe te spin en die Raad gee hul volle aandag aan die verrigtinge.

Servaas, as Hoofouderling, kom weer op die been. “Ek wil graag die Eerwaarde Raad daaraan herinner dat ons vir Boggel gekies het as diaken en aangewese Saakgelastigde. U sal onthou dat ons, weens sy werksomstandighede, besluit het dat hy die goeie naam van ons gemeente sal skaad en daarom is beide die diaken-pos en die saakgelasdigde-posisie vakant. Ek sou veronderstel dat dit die mees belangrike redes is hoekom daar nie tans ‘n geordende Saakgelastigde is om te antwoord oor die tekort aan Nagmaalwyn nie, soos deur die Voorsitter onder bespreking gebring.”

Die Boesman het oënskynlik nie enige hoenders op die werf raakgesien nie, en verdwyn weer agter die arms. Die spinnekop het intussen die toegespinde vlieg mooi netjies aan die plafon geheg en staan gemoedelik terug om die toegewikkelde pakkie met genoegdoening gade te slaan.

“Dus het ons nie wyn vir Sondag nie?” Oudoom se skor stem klouter moeg oor sy arms na die gehoor.

Die antwoord is ‘n eenparige “Nee”, die eerste keer in jare dat die hele Raad eens is oor ‘n antwoord.

“Dan sal die Raad, in sy kapassiteit as behoeder van die gemeente se belange, nou hierdie saak bespreek en met ‘n oplossing vorendag kom. Voorsitter gaan homself verskoon sodat julle die saak in diepte kan bespreek.  Voorsitter sal oor vyf inute terugkom.” Oudoom staan op en klap die deur agter hom toe.

Waar is die vendusie?” Kleinpiet fluister as hy oorleun na Vetfaan om die koerant te kry. Servaas sug: as Hoofouderling moet hy seker maar die saak oplos.

“As genomineerde en algemeen aanvaarde Hoofouderling, stel ek myself beskikbaar om wyn op Upington te gaan haal. Die res van julle sal sekerlik nie jul boerderybelange lank genoeg kan laat om dit te doen nie.”

Kleinpiet luister nie eens nie. As dit volgende week vendusie is, moet hy wikkel om alles reg te kry daarvoor.

Die spinnekop, na ‘n vol dag, maak haar agt oë toe vir ‘n welverdiende rus.

In die pastorie, toegsluit in die spens, haal Oudoom die weggesteekte Oude Meester agter die meelblik uit. Vlees en bloed kan ook net sòveel verdra.

Oom Servaas se bakkie skud sleg op die grondpad Upington toe. Hy weet hy sal moet laat kyk na die skokbrekers – die voertuig se myllesing het al vierkeer omgelsaan – maar die onkoste van nuwes pla maar net te veel. Hy wat Servaas is, het darem ook nie sy bankbalans opgebou deur spandabelrig te wees nie! Nuwe skokbrekers sal ook net sò lank hou op Voortrekkerweg en dan moet hulle ook weer vervang word. En elke keer as hy nog ‘n paar duisend kilometers gery het, wens hy homself geluk dat hy teen hierdie tyd, iedergeval, nog ‘n stel skokbrekers gespaar het. In sy geestesoog sien hy die stapels en stapels onderdele wat hy in sy lewe nie gekoop het nie, met ‘n desperate skokbrekerverkoopsman langs dit. Ja-nee, dis ‘n netjiese hopie geld!

Upington is in rep en roer. Die rondgaande afslaer is vandag besig om beeste, skape en ou implimente te verkoop terwyl die vrouens vetkoek en tuisgebak verkwansel. Servaas hou nie van vendusies nie: mens koop altyd iemand anders se oorbodige goed en dan sit jy vir maande daarmee voor jy dit weer, op jou beurt, op ‘n vendusie sit.

Die drankwinkel is net langs die skougrond waar die vendusie gehou word, en verskeie boere staan in die ry om gehelp te word. Dis ‘n warm dag en die stof pak dik in die keel aan as mens so staan en bie. Servaas val ewe geduldig in die ry in en wag sy beurt af.

“En wat kan ek vir Oom verkoop vandag?” Die jong man agter die toonbank glimlag breed. Besigheid is goed vandag…

“Nagmaalwyn. Ek soek nagmaalwyn.” Oom Servaas is omgekrap. Dink die mannetjie hy wil brandewyn koop? Hier staan hy dan in amptelike hoedanigheid, afgevaardig deur die Kerk self; en boonop met sy ouderlingspak en wit das aan. Oom Servaas tik op die Bybel wat hy onder sy arm het om die gewigtigheid van die saak te beklemtoon.

Die jong man rol sy oë: “Muskadel? Sjerrie? Hanepoot?” Hy rammel die vraag vinniger af as die afslaer.

“Nagmaalwyn.” Oom Servaas raak ongeduldig. Van wanneer af is ‘n heiligheid soos nagmaalwyn sommer gewone wyn? Nagmaalwyn moet mos spesiaal verpak wees in ‘n ondeurskynende bottel, en die etiket lees seker maar Nagmaalwyn, Israel of iets? “Sinodale Nagmaalwyn.” Wat verstaan die mannetjie nie?

“Sorry, oom, ons hou dit nie aan nie. Volgende?”

En daarmee word die volgende man in die ry gehelp en Oom Servaas staan verdwaasd eenkant toe. Wat nou gemaak?

Iemand trek aan sy mou – dis ‘n kort mannetjie wat hom ‘n bietjie aan Boggel herinner; hy’s net nie so krom nie. “Soek oom regte nagmaalwyn?”

Servaas besef dat mense nie altyd Hoër Weë verstaan nie. Is hierdie man gestuur juis om die Gemeente se probleem opgelos? Hy kyk mooi, maar dis net ‘n gewone mens wat voor hom staan. Tog…

“Ja. Die regte goed. Nie hierdie ander onheilighede wat hulle hier wil verkoop nie. Iets wat die Sinode goedgekeur het.”

“Kom saam.” Dis ‘n bevel. Oom Servaas is gehoorsaam.

Agter die winkels is ‘n skeepshouer. Heavenly Containers staan teen die roesplekke uit en die mannetjie vis in sy sak vir ‘n bos sleutels.

Dis amper soos ‘n kamer, dink Servaas as hulle instap. Teen die een kant van die houer staan ‘n stapel tydskrifte. As die mannetjie sien Oom Servaas staar na die boonste tydskrifte se buiteblaaie, spring hy haastig voor hom in. “Dis gekonfiskeer, my oom. Ons kon nie toelaat dat sulke leestof op straat verskyn nie. Die Sinodale Kommissie het beveel dat ek dit Kaap toe vat om vernietig te word. Dit moet ander toesig geskied, sien?”

Servaas is nogal verlig. Laas toe hy sulke vroue gesien het, was toe die sirkus op Rolbos kom optree het – maar daardie meisies het darem klere aangehad, al was dit hoe skraps. Hy voel trots dat die Sinode so paraat is. Wie sou nou kon dink dat hulle selfs op Upington werksaam is? Die Kerkvaders dra sekerlik swaar aan al die euwels in Kaapstad, maar dit weerhou hulle nie daarvan om selfs aan Upington te dink nie. Dit, besluit Servaas, is die toewyding wat ons land nodig het.

“Die Nagmaalwyn?” Oom Servaas is haastig.

“Daar is drie soorte, Oom. Kyk, hier is die vaatjies in hierdie hoek. Daar is wit, rooi – en een wat gefortifiseerd is.” Oom Servaas skud sy kop. Wat is gefortifiseerde wyn? “As oom nie seker is nie, sal ek vir oom ‘n sampeltjie gee, dan kan oom besluit. Sit sommer op daardie tydskrifte, dan skink ek vir oom.”

Servaas kan dit nie oor sy hart kry om op sò ‘n welbedeelde jong dame se beeltenis te gaan sit met sy kerkbroek aan nie, maar staan iedergeval nader. Hy moet seker maak dat hierdie Sinodale Wyn reg is vir die gelowiges van Rolbos.

Die mannetjie, wat hom intussen voorgestel het as Vaatjie Bruwer, kry ‘n blikbeker op een van die vate en tap die ryk, dik wyn uit die vat. Die soetwyn het die aroma van somer en blomme en Servaas weet sommer dit is ‘n goeie wyn.

“Dis goed, hierdie een.” Servaas knik en beduie na die beker.

“Wag, oom, probeer die ander ook. Jy moet seker maak jy kies reg.”

Dis nogal warm in die beknopte spasie en Servaas maak sy das los. Dan hou hy sy beker vir ‘n sampeltjie van die volgende vat.

“Gee maar so ‘n titseltjie meer, Broer Vaatjie. Ek dink my tong is ‘n bietjie dood van die vorige wyn. Ek wil net seker maak, jy sien?”

Vaatjie tap die beker half vol en Servaas vat ‘n groot mondvol om die smaak deeglik te beoordeel.

“Maak hom klaar, Oom, dan probeer jy die ander vat ook.”

Iets is besig om in Servaas se kop te gebeur. Iemand het ‘n byenes bo sy linker oor omgestamp en die gezoem van woedende bye maak beurte om in hoër en laer note te weerklink. Hy kyk om, maar dis net die twee deure van die houer wat agter hom is. Twee deure? Dis snaaks! Hy giggel saggies en gaan sit swaar op die volronding van ‘n onnatuurlik welgeboude jong dame.

Die derde beker het sekerlik Sinodale goedkeuring, besluit Oom Servaas na die eerste sluk. Hierdie wyn is voortreflik. Hy maak sy oë toe en sien vir Josua uit Kanaan aangestap kom met massiewe trosse druiwe. Die Raad sal hom darem baie geluk wens met sy fonds. Wyn so reg uit die Beloofde Land!

“Hierrrie wyn is rrreg. Boetie. Jy kan hom maar laai. Hoevilskildekjou?” Servaas se tong trek diè kant toe en wil nie reg werk nie. Voortreflike wyn. Reg vir Nagmaal. So wragtag!

“Die vaatjie kos net vyfhonderd Rand, Oom. Dis ‘n jaar se voorraad vir die meeste groot gemeentes.”

Die Raad het hom vyftig Rand gegee vir die aankope, maar dit sit Servaas gladnie af nie. Hy het mos juis soveel gespaar met die skokbrekers…


Servaas strompel bakkie toe en verwonder hom hoe maklik die sterk jong man die vaatjie op sy skouer dra. Die jeug darem! Hy trap net twee keer mis met die inklimslag maar met die hulp van die vriendelike Vaatjie sit hy uiteindelik (ietwat windskeef) agter die stuur.

“Dankie. Groete in Kanaan!”

Die bakkie se enjin wil nie vat nie en Servaas trap ongeduldig op die petrolpedaal. Dan onthou hy om die enjin aan te skakel. Vaatjie waai nog vriendelik toe Servaas by die eerste tweedehandse trekker verbyskraap. Alhoewel trekkers gebou is om heelwat meer stampe en stote te verdra as die gemiddelde plaasbakkie, kry Servaas dit tog reg om met ‘n ongemaklike blerts van die groen verf op sy bakkie weg te trek.

Die pad terug na Rolbos is baie verder as wat Servaas onthou, veral nadat hy die afdraai op Grootdrink skoon misgery het. (Dis nie eintlik waar nie; hy het die bordjie net nie raakgesien nadat hy dit omgery het nie.)

Dis kort voor sonop as hy voor die kerk stilhou. Hy kan onthou dat hy naby Vanzylsrus besef het hy is in die verkeerde rigting op pad en dat hy gestop het om die omvang van die dag se gebeure te oordink. Dit was baie koud en die melkweg het aan die verkeerde kant van die pad gesit – of was dit melkweë? Wat dit ook al was, hulle was verkeerd. Terwyl hy so diep gedink het, het hy besef die melkweë trek sy aandag af en hy het sy oë vir ‘n oomblik gesluit sodat hy beter kan konsentreer.

Toe die groot vragmotor van Kalahari Vervoer amper sy bakkie se hele linkerkant afry – daar kon sekerlik nie meer as ‘n millimeter tussen die twee voertuie gewees het nie – het hy vervaard wakker geskrik en besef hoe laat dit is. Hy was nie heeletmal homself nie, maar darem minder lighoofdig as voor die bietjie insluimering. Na die derde probeerslag kon hy die voertuig terug op die pad na Grootdrink kry. As hy die wyn betyds vir Nagmaal wil aflewer, sal hy moet spring!

Die vaatjie wyn agter op die bakkie moet konsistorie toe, sodat die wyn in die glasies kan kom. Servaas onthou hoe swaar die vaatjie weeg en oorweeg vir ‘n oomblik om Oudoom se hulp in te roep; maar as hy min of meer lyk soos hy voel, weet hy dat sy ouderlingskap iets van die verlede sal wees.  Hy gaan kniel langs die vaatjie en haal diep asem: miskien kan hy dit self indra?

Die vaatjie kom veerlig van die bak af. Servaas besef dat hy òf skielik weer die krag van Simson ontdek het, òf die vat is leeg.  Hy dra die vaatjie onder sy een arm tot in die konsistorie en trek die kurk uit die gat, skud die vaatjie ‘n slag, en weier om te glo dat hy al hierdie moeite vir ‘n leë vat gedoen het. Vaatjie Bruwer het juis so maklik aan die vaatjie gedra. Die besef van die omvang van die bedrog tref hom soos ‘n donderslag: vyfhonderd Rand vir ‘n leë vaatjie. Berge val op my, dink hy, en sink op die grond neer. Erger nog: as die gemeente moet aansit vir ‘n wynlose nagmaal….

Daar is net een antwoord: maak die vaatjie vol water.

Oudoom kan sien Servaas is nie gemaklik nie. Van waar hy vanaf die preekstoel loer, lyk Servaas eintlik siekerig: miskien kry die oukêrel griep? Sy kerkpak is verkreukel en die wit das sit skoon windskeef. Hy sal tog vir Oudok na die diens vra om na hom te kyk.

Die nagmaal word bedien.

Na die slotgesang loop Oudoom vir Oudok by die voordeur raak.

“Jy moet bietjie met Broer Servaas gesels, hy lyk nie vir my gesond nie.”

Oudok knik. “Ja, ek sal. En e….”

“Ja, Broer?”

“Nee, ek wou net sê, Dominee. Dit was uitstekende wyn wat julle vandag met nagmaal bedien het. Regtig voortreflik.”

“Dankie, Broer. Dit was nou regte goeie nagmaalwyn. Soos dit hoort.”

In die hoek van die plafon in die konsistorie, broei die spinnekop se eiers een vir een uit. Dis ‘n gesonde werpsel en die ma-spinnekop betrag haar kroos met aragnoiede trots. Selfs die kleinste wurmpie voed Hy, sorg vir wyn met nagma-a-a-al. As Oudoom die nuwe woorde geken het, sou Servaas se ervaring ‘n wonderlike bron vir sy volgende preek kon wees.

Tog jammer dat die mooiste getuienis dit nooit tot op die kansel maak nie. Soos Servaas, is baie mense net te skaam om hul klein wonderwerkies te deel.



Klik skakel om te koop




Round on the House

  “Mar-ga-ret Hoog-en-boez-em.” She pronounces her surname as seven separate words as if to accentuate the importance of remembering them. “Mizz,” she adds, as if to avoid confusion. Only the slightest hint of a cold smile accompanies the performance.

Boggel watches as she takes out a thin, black cheroot; lights it and scouts around for an ashtray.

“This is a no smoking zone, Mizz Hoog-en-boez-em; but we’ll make an exception for this once only.” Business has been slow – he doesn’t want to chase away cstomers..

“I knew a Katzenellenbogen once,” Vetfaan says. “Big chap. I don’t suppose he’s family, is he?”

Vetfaan believes a lame opening is better than no opening, so he puts on his best smile. Truth be told: this woman is worth a second glance. She does her surname proud. One could describe the rest of her as ‘compact’ of ‘well proportioned’ or ‘pleasing to the eye’; all of which contain elements of truth; as she far outstrips the usual ‘attractive’ label. However, there are the chilly gaze, the cold smile and the syllable-speak that should have warned Vetfaan off.

She turns to give him a speculative once-over, like Kleinpiet does when he attends an auction to buy a new ram. It isn’t just a question of determining the looks of such a sheep – you must be able to visualise his performance, his stamina and his abilities as well. He calls it his holistic approach, something which surprised Gertruida, who thought holism was invented by Jan Smuts.

Boggel sees the holistic glance. He knows trouble when he sees it, too.

“Excuse me, Mizz…what would you like to drink?”

“Whatever this kind gentleman offers me, I suppose.”  She holds Vetfaan’s gaze as she speaks, while he has trouble keeping his eyes away from the straining blouse. Resting his chin on his palm, he splutters and circles a finger in the air.

“Whatever, Boggel. And a round on the house, as well.”

This is the sentence that convinces Boggel of Vetfaan’s temporary insanity. You don’t – DON’T EVER – say things like that in Boggel’s Place. The problem has been debated many times in the past, and every time the guy who made the statement, came up short. The issue at the centre of the argument involves the definitions of two words. What, after all, constitutes a ‘round’ and then, more importantly: what is meant by “house”.

In Rolbos a round is only finished when the last man remains standing – like in old-fashioned boxing. To offer a round to somebody, is like throwing down the gauntlet – it is disrespectful to refuse or go home too early. A round – in Rolbos – may be seen as a shift, a session, or period of time; as opposed to the more civilised single serving of several singles.


And then, there is the thorny issue with the definition of ‘house’. Does the word only imply those present at the time of the offer, or does it also involve late-comers? Of course, Rolbos accepts ‘house’ in the broadest sense of the word. People have been known to race in from Grootdrink, once the news of a ‘round’ on the ‘house’ had spread.

Boggel smiles as he sets up the row of glasses. This is good for business, after all. With Vetfaan so…infatuated…with Mizz Hoogenboezem, that he even forgot the implication of a ‘round-on-the-house’, the imminent burst of activity in Boggel’s Place is going to turn a slow day, into a profitable one.

Servaas was sitting in the corner, reading about the recent winnings at the Kalahari Oasis Casino, when he hears the magic words. Losing no time, he shuffles out to alert the town to the joyful happenings at Boggel’s Place.

Two hours later the little bar is bursting at the seams. Not only is Grootdrink well represented: the families staying out towards Bitterwater also joined the party. How the news spreads under such circumstances, is not certain; but whisper ‘free booze’ in the Kalahari, and you can be sure they’ll hear it in Kenhardt and Calvinia.

 “But who is that lady?” Precilla peers through the crowd at the woman who started it all.

“Mizz Hoogenboezem, she said. I think she’s famous for something – she acts like everybody should know her. She tried to chat Vetfaan up, but since he’s realised what he has done by calling for a round on the house, he seems to have lost interest. He tried to cancel the round – like Kleinpiet did when he sold that ram – but of course, that’s against the rules. He’s sitting there with the calculator, hoping everybody would go home.” Gertruida points at the big man where he’s totalling up the damages.

“But what is she doing here? I mean – if she’s famous, I’m happy for her; but famous people don’t come to Rolbos. There’s nothing for them here.”

The party peters out at about eight. Kleinpiet says it’s a sure sign of old age: you get sleepy before you get drunk. In the end, only Boggel, Vetfaan and Mizz Hoogenboezem are left.

“As the day started, so it ends.” She hasn’t had a lot to drink.

“Indeed. The folly of man is to end up where he started from. Progress is relative.” Vetfaan, on the other hand, has had a few – that’s why he’s so clever.

“I came here, because of you,” she says.

This gets Vetfaan’s full and complete attention.

She tells him that she’s from the BBC and that they are looking for a man to play the role of a big game hunter in a TV sitcom series. They wanted a new face – a face of a rugged, outdoorsy-type of  man. They pay well, she says. It’ll be an ongoing project if the viewers like it. “I’ve been travelling through the Karoo, the Kalahari and the Bushveld for the last few weeks, looking for the perfect face, and the right personality. Rolbos is my last stop, before I catch the plane back to Cape Town in Upington. I must say, I was really getting depressed about South African men – and then I saw you. And, after being so generous with all your mates, I have no doubt that you are the one they are looking for. You will be famous in a few months time.”

By now, Vetfaan is as sober as judges used to be in the Old South Africa. He looks toward Boggel for support, but the barman is polishing glasses.

“I…well.. I don’t know. I have a farm here and…”

“The pay is so good, you will be able to hire a foreman while you’re gone.”

“But I can’t act..”

“Exactly! We want the genuine item, not an actor. Viewers will see right trough the bristling moustache of a British actor. We need a Boereseun who acts normally.” She says boer-e-seun with a heavy accent.

“Hey, lady, that’s very nice and all that. But no, I can’t do it. You see, we lot in Rolbos depend on each other. You take Kleinpiet, or Oudoom, or Gertruida out of Rolbos, and the town just won’t be the same. And as for becoming famous – nah! I won’t like that. We’re happy the way we are, thank you.” Boggel has stopped shining the glasses and uses his stern voice. “And Vetfaan is as much part of us as Vrede is. He can’t go.”

“The problem with the BBC is, ” and here Vetfaan does the finger thing PW  did so well, “is that it’s British.  And that means going to England. And that,” he licks his lips PW-style, “I can’t do. Too much Kalahari in here.” He taps his chest.

“But I beg you to re-con-sider. You’re throwing away a lot of money here.”

The more she pleads, the more Vetfaan tells her she’s got the wrong man. Eventually she offers part of his salary in advance – and still he refuses.

“You are a very stu-pid man,” she says angrily as she gets up to leave. “You could have been rich.”

On her way to Upington, the woman waits for the screen on her cellphone to tell her that she’s connected with the world once more. She dials the long number and waits for the familiar voice to answer.

“No Mario… I went to the most back-ward town in the country, just like you said. Iso-la-ted, no cellphones, no news-papers. And, like you sug-ges-ted, I chose the most likely one – fat, lazy, dumb. And you know what? He turned me down.!”

She listens to the torrent of words from the other side.

“Yes, Yes, Mario, I know that batch must reach you within the next week! It’s not my fault that your reg-u-lar mule got caught last week, after all. Maybe you should simply come and fetch the dope yourself? Then you won’t have the extra expense of paying a courier? How about it?”

She presses the red button when the torrent of words becomes too loud. Of course she doesn’t expect Mario to do his own dirty work. He pays far too well, anyway. No, there are a few other towns she marked on her GPS. Sooner or later she’ll convince some dimwit to fly to London for the audition in the bogus show…some fool who won’t have the faintest idea why she wants him to take along the extra briefcasa…

Avoid the Christmas rush - click to buy now...


As Hybie eers huil, stop niks op aarde haar uiting van smart nie. Sy het ‘n manier om ‘n snik te laat groei soos wat Kleinpiet hanslammers grootmaat met ‘n bottel: geduldig en met groot deernis. Agter haar aansenlike borsmaat sal so ‘n snik ontstaan, binne sekondes gekoester word tot ‘n monstersnik en dan vrygelaat word om vir almal binne hoorafstand (klank in die Kalahari trek ver) in kennis te stel van haar sombere gemoedstoestand. Sò ‘n snik sal dan gevolg word deur ‘n uitgerekte en ewe-indrukwekkende remskoen-ratel (iets soos ‘n orrel in trurat) as sy weer asem intrek om die volgende snik te gaan haal, daar diep binne haar, waar die seer lê.

Volgens haar aansienlike ondervinding, is dit ook ongeskik om ‘droog’ te huil: daar moet voldoende trane, ‘n ordentlike nat neus en verkiesilik ‘n klammigheid op die ken ook wees. Dis natuurlik hoekom ‘n professionele huiler soos sy, altyd ‘n spaar sakdoekies erens versteek. Dieselfde borsmaat wat oorsprong gee aan haar rou snikke, voorsien dan ook heelwat skuilplek vir ‘n voorraad snesies (minder ernstige huil) en sakdoeke (vir die meer formele geleentheid) wat geredelik beskikbaar moet wees ingeval haar dienste op kort kennisgewing benodig word.

Die derde vereiste, glo sy, is houding (sy praat altyd van snot, snesies en stamina). Mens huil nie regop nie. Dit sou te trots wees en pas glad nie by iets soos hartseer en verlies nie. Nee, mens se skouers hang vorentoe, die rug ietwat gebuig net bo die middel, en die kop rus op die bors (in haar geval makliker as in gewone mense s’n); terwyl jou hand hulpeloos langs die sye geskud word (tensy die sakdoek gebruik word, natuurlik).

Hulle ken haar sò. Sy was op elke begrafnis van Van Zylsrus af tot by Prieska oor die afgelope dekade. Geen moeite word ontsien om sulke geleenthede by te woon nie. By intieme seremonies, waar ‘n geliefde begrawe word, sal sy diskreet-eenkant staan en met toepaslike selfbeheer probeer om nie die verrigtinge te steur nie.

Maar by ‘n geleentheid soos vandag, kan sy maar die lugweë vry teuels gee. En dit, soos mense in hierdie kontrei kan bevestig, is iets om te beleef. Dis eintlik ‘n meesterlike verwerking van smart, amper soos ‘n musiekstuk, as jy so daaraan dink. Sy begin met ‘n adante of ‘n adagio, heel stemmig en gepas. Stadig word die intensiteit en die tempo opgewerk na ‘n mini-crecendo, waarna sy die volume weer ietwat inperk voor die volgende fortissimo losgelaat word.

Gertruida het al gewonder of Hybie klas geloop het in smartkunde, maar weens die vrees dat dit van die oorskietsnikke wat by  die laaste begrafnis dalk oorgebly het kan ontketen, het die vraag ongevra gebly.

Boggel sê weer sy’s die wêreld se eerste orkaanskenker.

Die man wat vandag begrawe word, is Karelknyp, veraf familie van Frikkie-die-vrek. Karelknyp, wat destyds volgens oorlewering sy pennies so styf vasgehou het dat die koningin se oë begin traan het, was ‘n hardvogtige, eensame man wat naby Grootdrink met druiwe geboer het. Sy opstal was ‘n eenvoudige rondawel en sy voertuig het uit die vyftigs gedateer. Skatryk, en nou plankdood.

En alleen. Vetfaan sê mens kry boere wat so suinig is dat hulle niks wil plant nie – dis te duur om saad so in die ploegvoortjie te plaas  – en dan is daar onkruidgif en bemesting ook nog.  Karelknyp was sò: ‘n saadspaarder wat gehou het wat hy het.

Karelknyp se skatte het nie net uit sy boerdery gekom nie – hy was ook ‘n geldskieter. As jy vinnig geld nodig gehad het, was hy maar tè bereid om te help. Wanneer dit by die terugbetaalslag kom, was die skok dikwels groot: rente, kostes en diverse uitgawes is bygevoeg om Karelknyp ‘m stewige wins te gee.

En nou, langs die graf, staan die mense van Rolbos en Grootdrink en Bitterbrak, en kyk hoe die eenvoudige kis na benede daal . Uitdrukkingloos, staan die gemeenskap in ‘n amper-afkeurende en gedwonge stilte; as of hulle deur hul stilswye juis mèèr wil sê as wat hulle in woorde kan. As of die dood vir hulle die reg gegee het om hul misnoë te projekteer teenoor ‘n kis vol wrewel en die laaste eerbetoon eintlik ‘n verligte vaarwel geword het.

Behalwe natuurlik vir Hybie, wat met oorgawe en geweldige entoesiasme snikke  uit haar aansienlike smartfontein laat opwel het; daar van diep binne die indrukwekkende bors. Veral omdat die res van die teenwoordiges nie eintlik  die behoefte voel om emosie te toon as laaste eerbewys nie, kan Hybie nou met ‘n oop visier aanlê en na willekeur haar trane laat oorborrel voor die versameling mense op die grafrand.

Daar is n natuurlik ‘n goeie verklaring vir haar optrede (die regte woord onder omstandighede).

Dokter Welman, die slim geneesheer wat vir Servaas se dikderm genees het, verstaan Hybie se gedrag. Hy het aandagtig geluister na haar verhaal van swaarkry en teleurstelling. Dronk pa, rondloper ma, vier broers. Broodsgebrek  en mishandeling. Vroeg uit die skool uit om in PEP-Stores te gaan werk, sodat een van die boeties kan gaan studeer.  Toe maar getrou met Dronkdawie de Villiers, die bywoner op die vrugteplaas naby Kakamas.

Almal ken diè storie: na sy ongeluk het sy hom nog drie jaar opgepas – alleen, want waarmee sou sy enige hulp betaal? En kerk en gemeenskap het hul gewetens gesus deur vir mekaar te sê Dronkdawie was darem gelukkig om vir haar te hê – en dat dit ‘n genade is dat hy so goed versorg word.

Hybie het geglo sy het haar eie bed gekies en self opgemaak. Van kleins af het sy geweet mens se hulp kom nie van ander nie: as jy nie self inspring nie, help dit nie jy bid vir verlossing nie. So het sy met verdrag die meubeltjies, haar moeder se oorbelletjies en die Voortrekkermonument-suikerpot – een na die ander – oorgedra na die pandjieswinkel toe. Dronkdawie se klere (hy sou tog nooit weer loop nie) het gevolg. So ook die karige gereedskappies waarmee hy beloof het om ‘n huis te bou.

In al hierdie tyd, het Hybie nie ‘n enkele traan gestort nie. Ook nie by sy begrafnis nie. ‘n Vrou huil nie oor haar skande nie, het sy vir Dok Welman vertel; dit help nie. Jy tel jou kruis op en jy loop met hom – niemand anders sal dit tog vir jou doen nie.

Dis toe dat sy besef het dat begrafnisse die uitlaatklep vir haar harsteer, haar frustrasie, haar opstand en haar woede verskaf. Woede, want mense het haar in haar eensaamhied en swaarkry bloot laat begaan, en geen hand is na haar uitgesteek in haar oomblik van nood nie. Begrafnisse was ‘n uitlaatklep – ‘n aanvaarbare sosiale omstandigheid – waar mens mag huil sonder om skaam te wees oor jou verlede. Huil, het sy vir Dok Welman vertel, is die Groot Gelykmaker. Arm mens en adelike, boemelaar en baas: dit maak nie saak wie jy is nie, jou huil weeg net soveel soos die een wat langs jou staan s’n. Smart kom nie in skakerings van belangrikheid nie.

Koos Kadawer het natuurlik agtergekom dat sy begrafnisse nou ‘n gereelde volgeling bygekry het. Die weduwee De Villiers en haar oorvloed van trane, was natuurlik ‘n welkome byvoegsel by sy onderneming se aktiwiteite en het ‘n nuwe dimensie aan sy besigheid verskaf. Roubeklaers het later gevra of hy nie maar sal seker maak dat daai vrou wat so mooi huil, teenwoordig sal wees as hulle vir oupa inspit nie. Of: niemand is tog hartseer dat die ou hardvogtige vrek uiteindelik die gees gegee het nie. Die testament is egter nog nie gelees nie – kry tog maar iemand wat kan huil?

En so, of iemand nou in liefde of verligting begrawe word, het Koos Kadawer maar begin of vir Hybie op te laai – want waarvoor sal daar nou tweemaal op vervoer uitgegee word as hulle kan saamry? Koos het besef Hybie is ‘n aanwins vir sy besigheid, en dat meer en meer mense sy dienste verkies het bo die groot ondernemer van Upington.  Hybie het weer elke huil-geleentheid aangegryp met oorgawe – Dok Welman het gesê dis al manier hoe sy die harsteer uit haar kop kan kry.

En nou, by die oop graf van Karelknyp, staan Koos Kadawer en loer hoe Hybie so ‘n groot en positiewe bydrae maak tot vandag se seremonie.

Oudoom is besig om die begrafnisrede af te handel.

“…Nou, Broers en Susters, dis dan die laaste vaarwel aan ons broer en gemeentelid, Karel Kotze. Wie sal weet hoeveel eensaam aande hy met sy syfers geworstel het? Wie van ons het genoeg omgegee om te gaan uitvind hoe dit met hom gaan in hierdie laaste weke? En wie van ons was daar om sy hand vas te hou toe die einde gekom het?

“Eenling by geboorte. Eenling by afsterwe – dis ons lot. Maar tussenin, Broers en Susters, kan ons leef as bevrydes in ons Liefde; of ons kan swaarky as gevangenes van ons eie Hebsug en Eiewaan.

“Laat ons ‘n blaadjie neem uit Broer Kotze se lewe…hy is nou oorlede en dit maak tog nie meer saak nie. Maar laat ons by hierdie begrafnis, die lewendes onthou, nie die dooies nie. …

“Julle,” en Oudoom se vinger wys na elkeen om die graf (maar het hy langer getalm by Hybie?), “is geskape om mekaar lief te hê. Mag dit so wees, dat wanneer julle tyd kom, jul geliefdes met opregte hartseer afskeid neem van julle.”

En daarmee gooi Oudoom die eerste handvol grond op die kis, draai om en stap weg. Getruida sê sy sweer daar was ‘n glimlag om sy mondhoeke.

Koos en Hybie het lank na mekaar gestaan en kyk – ens gemaak-skaam, maar later openlik-uitdagend. Haar huil-optrede het minder geword, opgedroog, en in die afwagtende stilte om die graf weggesypel. Ou Koos Kadawer het, met al die waardigheid wat sy manelpak, hoë keil en die los grond om die graf dit toelaat, oorgestap na Hybie toe.

“Oudoom is reg,” het hy in sy beste begrafnis-stem gesê.

En Hybie het vir die eerste keer in jare haar mooi lippe in ‘n glimlag geplooi.


Boggel sê die twee kom loer af en toe in, daar by Boggel se Plek. Hulle praat van trou, maar is nog versigtig om gebooie op te gee. Dok Welman het vir Koos Kadawer gesê mens moenie sommer weer volmaak as jy die hartseer uitgetap het nie. Oudoom sê ook jy sit nie nuwe wyn in ou sakke nie. Diè twee moet eers die engte van hartseer verruil vir die ruimte van liefwees.

Servaas, wat waarskynlik volgende in die ry is, beween natuurlik die verloop van omstandighede. Noudat Hybie leeg gehuil is, huil sy nie meer op begrafnisse nie. Servaas sê dit  help hom bôggerôl as die hoofhuiler met ‘n verliefde glimlag staan en kyk vir die man met die swart manelpak.

Gertruida sê weer dit wys jou net. Toe Precilla vra wat dit wys, het Gertruida met ‘n hartseer glimlag weggeloop  – so as of sy nie wou sê nie. Boggel het gesien wat gebeur het, en ‘n bier na Precilla oorgestoot.

“Hartseer, huil, en eensaamheid, Precilla. Hierdie drie, maar die grootste hiervan is die eensaamheid.” En Precilla het skeef geglimlag, want sy’t geweet dis nie ‘n grap nie.

Miskien, reken sy, moet sy ook begin begrafnisse bywoon. Kyk nou hoe goed het dit vir Hybie gewerk. En nou dat Hybie nie meer huil nie, sal Koos Kadawer seker darem vir haar ‘n kans gee?

“Ag vergeet dit, Precilla.” Boggel vryf ‘n glas blink en loer so half oor sy skouer.  “Jy’s veels te vrolik daarvoor. Kry nog ‘n Cactus Jack.”

Precilla haat dit as Boggel so haar gedagtes lees. So as of hy vir haar geen privaatheid gun nie. En tog…

“Jy gee eintlik regtig om, nè Boggel?”

En as Gertruida daar was (omdat sy alles weet), sou sy die glimlag om Precilla se mondhoeke herken het – dieselfde glimlag wat Hybie gehad het daar langs die graf, toe sy vir oulaas geheuil het..